Morgunverðarfundur EAPN á Íslandi: „Á okkar kostnað?“ Innflytjendur – auður eða útgjöld?

Föstudaginn 29. mars n.k. mun EAPN á Íslandi standa fyrir morgunverðarfundi á Grand hóteli frá kl. 8:30 til 11:00 sem ber yfirskriftina: „Á okkar kostnað? – Innflytjendur: auður eða útgjöld?“. Á fundinum verður fjallað um eldfimt málefni sem oft verður áberandi í athugasemdarkerfum fjölmiðla í hvert sinn sem málefni hælisleitenda og flóttafólks eru fréttaefni.

Oft þegar rætt er um flóttafólk, hælisleitendur og ýmsa aðra innflytjendur er fókusnum beint að þeirri aðstoð sem sumum þeirra er veitt af ríki og sveitarfélögum og hvort íslenska ríkið hafi efni á að taka á móti fleira fólki sem þarf á aðstoð að halda. Á sama tíma er gjarnan rætt um skort á úrræðum og aðgerðum fyrir fátæka íslendinga, einkum öryrkja og ellilífeyrisþega, og er hópunum þá oft stillt upp sem andstæðingum í samkeppni um aðstoð og kjarabætur.

En er málið svo einfalt?
Er bara hægt að hjálpa einum hópi en ekki öðrum?
Eru innflytjendur almennt einhver byrði á samfélaginu eða eru þeir ómissandi samfélagsauður?
Er kostnaðurinn við að styðja flóttafólk og hælisleitendur svo mikill að það þurfi að spara alla aðstoð við þá hópa?
Myndi sá sparnaður almennt skila sér til íslenskra öryrkja og annarra tekjulágra og fátækra hópa?
Þarf að velja á milli hópa til að styðja, eða er hægt að gera samfélagið betra fyrir alla?

Á fundinum verður m.a. reynt að leita svara við þessum spurningum og málin rædd frá ólíkum sjónarhornum. Frummælendur koma úr ýmsum áttum og verður dagskráin sem hér segir:

8.30 – 8.40
Setning: formaður EAPN á Íslandi, Vilborg Oddsdóttir, ávarpar fundargesti.

8.40 – 8.50
Hans Jónsson, fulltrúi Pepp á Akureyri: „Hvert fara krónurnar?“

8.50 – 9.00
Laufey Líndal Ólafsdóttir, fulltrúi Pepp í Reykjavík, háskólanemi o.fl.: „Ákjósanlegir innflytjendur: útlit, uppruni og samkeppnin um brauðmolana.”

9.00 – 9.10
Renata Emilsson Pesková, innflytjandi, segir frá sinni reynslu.

9.10 – 9.30
Þórður Snær Júlíusson, ritstjóri Kjarnans: „Útlendingagóðæri“

9.30 – 9.50
Gró Einarsdóttir, sérfræðingur Hagstofu Íslands í félagsvísum og doktor í félagssálfræði: „Félagslegar greiðslur til innflytjenda og innlendra á árunum 2007-2017“

9.50 – 10.10
Bjarni Karlsson, prestur og MA í kynlífssiðfræði: „Ólík og frjáls í einangrun: Hið ískalda umburðarlyndi neyslusamfélagsins“

10.10 – 10.30 I
Salóme Mist Kristjánsdóttir, úr stýrihópi kvennahreyfingar Öryrkjabandalagsins, með innlegg frá ÖBÍ.

10.30 – 11.00
Umræður

Fundarstjóri er Sigfús Kristjánsson, fulltrúi Þjóðkirkjunnar í stjórn EAPN

Skráning á fundinn fer fram hér og er aðgangsgjald 3200 kr. (morgunverður innifalinn)
Athugið að allir sem ekki geta greitt geta sótt um undanþágu frá greiðslu með því að haka við „sæki um styrk fyrir greiðslu“.

Viðburðinn er einnig að finna á Facebook.

Velferðarvakt EAPN birtir tillögur til aðgerða gegn fátækt

EAPN-Illu3-00.jpg

Móðursamtök EAPN hafa sett á fót Velferðarvakt (Poverty Watch) sem er ætlað að beina sjónum að raunverulegum aðstæðum fólks sem býr við fátækt. Vaktin byggir á vinnu meðlima í EUISG (European Inclusion Strategies Group), hóps sem fundar þrisvar á ári um stjórnvaldsaðgerðir, samfélagsleg úrlausnarefni, lobbýisma og aðgerðir til að vekja athygli á aðstæðum fátækra um alla Evrópu. Vinna hópsins er ráðgefandi í stefnumótun Evrópuráðsins í aðgerðum gegn fátækt og aðstoðar fulltrúa þess í að átta sig á hvert skal helst líta þegar gefin eru út tilmæli í velferðarmálum fyrir hvert aðildarríki.

Nokkrir meðlimir EUISG hópsins skiluðu skýrslu um ástand í eigin landi, en skýrslurar eru ekki aðeins byggðar á tölfræði eða opinberum tölum (þótt stuðst sé við slíkt), heldur á viðtölum við hjálparsamtök og einstaklinga sem búa við fátækt. Ein slík skýrsla er í vinnslu fyrir Ísland, en hún verður tilbúin á þessu ári og verður með í næstu samantekt.

Samantektarskýrsluna er að finna hér, og hér er stutt kynning á helstu niðurstöðunum sem kynntar voru á sérstökum kynningarfundi í Brussel 29. janúar síðastliðinn.

Hér að neðan eru 10 helstu atriðin sem fram komu í skýrslunni:

  1. Fátækt er brot á grundvallarmannréttindum og afleiðing pólitískra ákvarðana. Fólk er jaðarsett sökum fátæktar og gjarnan er álitið að staða þess sé því sjálfu að kenna. Fátækt er kerfislægt vandamál sem hægt er að uppræta með pólitískum vilja.
  2. Fátækt er enn útbreidd innan Evrópusambandsins og ekki er að sjá að hún sé á undanhaldi í öllum löndum. Neyð vex víða og ekki síst falin fátækt sem oft er erfitt að mæla með almennum greiningartækjum. Falin fátækt felst t.d. í heimilisleysi og fátækt meðal innflytjenda, kvenna og vistmanna á stofnunum.
  3. Ójöfnuður (milli fólks, landa og landsvæða) er helsti orsakavaldur fátæktar. Ójöfnuður vex milli ríkra og fátækra og ríkisstjórnum hefur víða mistekist í að koma upp öflugum jöfnunartækjum. Niðurskurðar- og aðhaldsaðgerðum hefur ýmist verið haldið áfram eða viðhaldið og mikið skortir á réttláta skattadreifingu, almennilegt bóta- og lífeyriskerfi og að veita góða opinbera þjónustu fyrir alla. Mikill lífskjaramunur mælist milli dreifbýlis og þéttbýlis og sá munur virðist fara vaxandi.
  4. Sumir hópar eru í meiri hættu á að lenda í fátækt en aðrir. Börn, konur, stórar fjölskyldur, einstæðir foreldrar, ungt fólk, fólk með fatlanir, innflytjendur, Rómafólk/farandfólk, heimilislausir og þeir sem glíma við langvinnt atvinnuleysi þurfa hnitmiðaðri aðgerðir og meiri einstaklingsmiðaða aðstoð. Í sumum löndum er einnig vaxandi vandi meðal eldra fólks.
  5. Skortur á viðunandi tekjum sem duga til framfærslu er helsti vandinn, en þetta er undirstöðuatriði til þess að lifa megi með reisn. Þetta vandamál er gjarnan illmælanlegt og ekki hefur enn tekist að ná utan um það með opinberum aðgerðum.
  6. Atvinna ein og sér er ekki töfralausn gegn fátækt. Fátækt meðal vinnandi fólks er vaxandi vandamál sérstaklega þar sem stórum fyrirtækjum sem byggja á mannfjandsamlegum viðskiptamódelum og starfsháttum hefur fjölgað.
  7. Lágmarksframfærsla og bætur almannatrygginga eru ekki nægjanleg úrræði til að vernda fólk gegn fátækt. Ónægar upphæðir, háir þröskuldar og fátæktargildrur eru ekki góð leið til að fólki gangi vel að komast aftur á vinnumarkað eða taka þátt í samfélaginu. Neikvæðar skilyrðingar auka á erfiðleika fólks og veita ekki góða undirstöðu fyrir farsælan starfsferil.
  8. Skortur á húsnæði á viðráðanlegu verði (sérstaklega félagslegu húsnæði) ásamt hækkandi orku- og matarverði eru þættir sem neyða fólk til að leita mjög vafasamra og óásættanlegra úrræða. Fólk neyðist til að; steypa sér í skuldir, reiða sig á matargjafir hjálparstofnana, búa í ósamþykktu húsnæði og lenda í útburðum og heimilisleysi, lenda í lokunum á ragmagni/orkugjöfum og búa við lakari heilsu.
  9. Ójöfn tækifæri til menntunar og skert aðgengi að ýmsum menntakerfum bitnar illa á fólki á öllum aldri. Slíkt misrétti veldur því að fátækt er viðhaldið milli kynslóða. Þetta bitnar kerfisbundið á ungu fólki frá fátækari og jaðarsettum heimilum ásamt því að hindra möguleika á félagslegum hreyfanleika.
  10. Frjáls félagasamtök og grasrótarhreyfingar spila stóran þátt í að styðja, virkja og valdefla fólk sem býr við fátækt með því að veita samfélagslega þjónustu, stuðning og ráðgjöf. Víða eiga þessir aðilar nú undir högg að sækja vegna niðurskurðar, takmörkun á fjárframlögum og jafnvel skerðingu á tjáningar- og málfrelsi.

ÖBÍ höfðar mál gegn TR

Stjórn Öryrkjabandalags Íslands hefur tekið ákvörðun um að höfða mál gegn Tryggingastofnun ríkisins vegna krónu-á-móti-krónu skerðingarinnar, eða sk. sérstök framfærsluuppbót.

Með lögum árið 2017 var þessi bótaflokkur felldur niður hjá ellilífeyrisþegum og upphæð hans færð inn í bótaflokk sem heitir ellilífeyrir.  Með því var þessi skerðing afnumin hjá ellilífeyrisþegum.  Örorkulífeyrisþegar voru aftur á móti skildir eftir og fengu ekki þá ívilnun sem fólst í lögunum.

Breytingin var ellilífeyrisþegum verulega til hagsbóta en þar sem skerðingum öryrkja hefur ekki verið breyttt með sambærilegum hætti hafa örorkulífeyrisþegar orðið af umtalsverðum fjármunum þegar litið er til sambærilegra hópa.  Hjá mörgum þeirra getur skerðingin numið um 60.000 kr. á mánuði eða meira.

Eitt hæsta hlutfall fólks sem býr við fátækt á Íslandi er með örorkumat.  Því væri það mikilvægt skref í því að útrýma fátækt á Íslandi ef Alþingi myndi bregðast strax við og setja sérstaka framfærsluuppbót inn í bótaflokkinn tekjutryggingu, sbr. hvatningu stjórnar ÖBÍ þess efnis.

Öryrkjabandalag Íslands er eitt af aðildarfélögum EAPN á Íslandi.

sjáist nánar á vef ÖBÍ

 

Hver er framtíð norræna velferðarmódelsins?

Reglulega hefur verið lýst yfir dauða norræna velferðarmódelsins.  Það lifir þó ágætis lífi á öllum Norðurlöndunum þó áskoranirnar eru fjölmargar líkt og kom fram í máli Árna Páls Árnasonar á fundi á vegum Norðurlönd í fókus þann 5. desember sl. í Norræna húsinu.

Norræna ráðherranefndin fékk Árna Pál, fyrrum félags- og tryggingamálaráðherra Íslands, til að greina áskoranir sem norræna velferðarmódelið stendur frammi fyrir og leggja fram tillögur til norrænu félagsmálaráðherranna um hvernig væri hægt að nýta norræna samvinnu til að mæta þeim.

Norræna velferðarmódelið hefur einkennst af sterku miðlægu þjónustuframboði af hálfu hins opinbera, almennum réttindum fyrir alla, sterku samstarfi á milli aðila vinnumarkaðarins og hins opinbera og að sveitarfélög gegni lykilhlutverki í að sinna velferðarþjónustu.

Í máli Árna Páls kom fram að vinnan hefði leitt í ljós að meðal helstu áskorana sem velferðarmódelið stendur frammi fyrir væri fjölgun ungs fólks sem væri ekki í námi eða vinnu, fátækt meðal vinnandi fólks og mikil fjölgun fólks af erlendum uppruna.  Þarfir fyrir þjónustu hefðu verið að breytast, hjá fötluðu fólki og vegna mikillar fjölgunar aldraðra.  Mun meiri krafa væri um einstaklingsbundna þjónustu og hefði NPA valdið straumhvörfum í nálgun á þjónustu.

Sígilt verkefni sem öll Norðurlöndin stæðu frammi fyrir væri svo húsnæðisvandi þeirra efnaminni.

Öll þessi úrlausnarefni ættu sameiginlegt, að mati Árna Páls, að fólk lifir lengur og vill fá persónulegri þjónustu. Langur lífaldur og hraðar tæknibreytingar leiddu til að orsök atvinnuleysis tengdust meira skorti á þekkingu en störfum.  Geðheilbrigði færi hrakandi á sama tíma og einsemd og félagsleg einangrun væri að aukast.  Miklar framfarir í læknavísindum hefðu leitt til að fólk lifði lengur með langvarandi heilsufarsvanda og skerta vinnugetu. Það sama mætti segja um lífsstílssjúkdóma.

Árni Páll lagði áherslu á að tækifæri væru til að efla velferðarþjónustu til framtíðar.  Miklir fjármunir væru fjárfestir í velferð víða í heiminum og það væri stöðugt verið að leita nýrra leiða til að veita betri þjónustu.  Má þar nefna meiri áherslu á ábyrgð hvers og eins á eigin heilsu, tæknilausnir, deilihagkerfið, nýjar leiðir til að fjármagna velferðarlausnir og að mun fleiri væru að láta til sín taka í gegnum frjáls félagasamtök.

Þá skipti  miklu máli að lausnir byggðu á gagnreyndum rannsóknum og samráði við notendur.

Að loknu erindi Árna Páls Árnasonar tók hann þátt í pallborði ásamt Guðnýju Björk Eydal, prófessor í félagsráðgjöf við HÍ og Regínu Ástvaldsdóttur, sviðsstjóri velferðarsviðs Reykjavíkurborgar.

Stefnt er að því að Árni Páll skili norrænu félagsmálaráðherrunum tillögum sínum í júní 2018.

Hægt er að sjá upptöku af fundinum á vef Norræna hússins.

Katrín vill berjast gegn fátækt

Í nýjum stjórnarsáttmála er fjallað um þá sem búa við fátækt og félagslega einangrun en ný ríkisstjórn undir forystu Katrínar Jakobsdóttur hefur tekið við stjórn landsins.  Í stjórnarsáttmálanum segir: „Ísland á að vera land tækifæranna fyrir alla. Til að svo megi verða þarf að styrkja sérstaklega stöðu þeirra sem höllum fæti standa. Gerð verður úttekt á kjörum tekjulægstu hópanna í íslensku samfélagi, tillögur til úrbóta settar fram og þeim fylgt eftir. Sérstaklega þarf að huga að stöðu barna sem búa við fátækt en þau eru einn af viðkvæmustu hópum samfélagsins.“

Áherslan á baráttu gegn fátækt og ekki hvað síst fátækt barna er mjög mikilvæg.  Í skýrslu Barnaheillar Child Poverty and Social Exclusion in Europe frá 2014 kemur fram að 16,6% barna á Íslandi væru í hættu á að búa við fátækt eða félagslega einangrun.  Fátækt getur haft mikil áhrif á tækifæri barnsins.  Barnið líður ekki aðeins skort þegar kemur að mat, fatnaði og húsnæði, heldur getur ekki tekið virkan þátt í frístundum með félögum sínum.  Fátæk börn eru einnig síður líkleg til að öðlast þá hæfni og getu sem þarf til að komast út úr fátækt sem fullorðið fólk.  Þær tillögur sem oftast eru nefndar til hjálpa börnum sem búa við fátækt er aðgengileg og góð menntun og að börnunum og fjölskyldum þeirra sé tryggt gott og öruggt húsnæði.

Mikil vinna hefur verið unnin á undanförnum árum í að greina stöðu þeirra sem búa við fátækt og fjöldi góðra tillagna liggja þegar fyrir.

Má þar á meðal nefna skýrsluna Farsæld – Barátta gegn fátækt og tillögur Velferðarvaktarinnar um aðgerðir gegn fátækt.

Því ætti ekki að taka langan tíma að taka saman tillögur til úrbóta og fylgja þeim eftir.

Stjórnvöld hvött til að útrýma fátækt

Ný ríkisstjórn fær á sig áskorun um að útrýma fátækt á Íslandi á kjörtímabilinu 2017-2021 og byrja á því strax við undirbúning fjárlagafrumvarps fyrir árið 2018 í grein Kristínar Ólafsdóttur, upplýsingafulltrúa Hjálparstarfs kirkjunnar í Fréttablaðinu í morgun

Þar bendir hún á að á hverju ári leitar fólk til Hjálparstarfs kirkjunnar þar sem það á erfitt með að ná endum saman vegna lágra tekna og mikils húsnæðiskostnaðar.  „Þegar fólk á erfitt með að mæta þeirri grunnþörf að hafa þak yfir höfuðið hefur það áhrif á allt annað í lífinu.  Í félagsvísum Hagstofunnar frá 2015 segir að 23% öryrkja og 20,3% einstæðra foreldra búi við skort á efnislegum gæðum en það þýðir til dæmis að hafa ekki efni á að fara árlega í vikulangt frí með fjölskyldunni, að hafa ekki efni á kkjöti, fiski eða sambærilegri grænmetismáltíð að minnsta kosti annan hvern dag og hafa hvorki efni á heimasíma né farsíma eða að hafa ekki efni á sjónvarpstæki, þvottavél, bíl eða að halda húsnæðinu nægjanlega heitu.“

Hún hvetur alla til að axla ábyrð á samfélaginu sem við búum okkar, og ákveða saman hver ábyrgð ríkis og sveitarfélaga eigi að vera í stuðningsnetinu fyrir hvern og einn.  Grein sinni lýkur hún með því að lýsa yfir vilja Hjálparstarfs kirkjunnar til að taka þátt í þverfaglegu starfi til að útrýma fátækt og hvatningu til allra þeirra sem búa við fátækt að gera það líka.

Undir þetta er sannarlega hægt að taka